Het Duitse toetsenbord gebruikt een QWERTZ-indeling in plaats van het QWERTY-toetsenbord dat je in Nederland gewend bent. Het grootste verschil: de letters Y en Z zijn verwisseld, en er zijn vier extra tekens: de umlauten ä, ö en ü, plus de scharfe S ß. Als je weet waar die tekens zitten en hoe je ze typt, werk je probleemloos op een Duits toetsenbord.
Dit artikel legt de opbouw van het QWERTZ-toetsenbord stap voor stap uit. Je leert de speciale tekens typen op Windows, Mac en smartphone, en hoe je de layout instelt als je een Duits toetsenbord wilt gebruiken op je eigen computer.
Laatst bijgewerkt: april 2026
Wat is het QWERTZ-toetsenbord?
De naam QWERTZ komt van de eerste zes letters op de bovenste rij van het toetsenbord: Q, W, E, R, T en Z. Vergelijk dat met QWERTY, waar de zesde letter een Y is. In het Duits is de letter Z veel vaker nodig dan de Y — denk aan woorden als Zeit, zehn en zwischen. Daarom plaatsten toetsenbordontwerpers de Z op een prominentere plek, vlak naast het T.
Het QWERTZ-toetsenbord is de standaard in Duitsland, Oostenrijk en Zwitserland. Voor iemand die gewend is aan QWERTY is het eerste wennend: je typt een Y en krijgt een Z op het scherm, of andersom. Met een beetje oefening zit het snel in je vingers.
Naast de verwisselde Y en Z zijn er nog een paar andere kleine verschuivingen. Zo staan tekens als @, [, ] op andere plekken dan op een Nederlands toetsenbord. Die vind je via de AltGr–toets (rechts van de spatiebalk) gecombineerd met een letter of cijfertoets.
De vier speciale Duitse tekens
De umlauten en de scharfe S zijn de meest opvallende kenmerken van het Duitse toetsenbord. Op een echt Duits toetsenbord hebben ze elk een eigen toets; op een ander toetsenbord moet je ze anders invoeren.
Umlauten: ä, ö en ü
Op een Duits QWERTZ-toetsenbord staan de umlauten rechts van de letterbalk, naast de punt en de enter. De ä zit naast de L, de ö naast de P en de ü naast de P (een rij hoger). Je typt ze met één druk op de toets, net als een gewone letter.
Heb je geen Duits toetsenbord, maar wil je toch ä, ö of ü typen? Dan zijn er twee manieren:
- Alt-codes op Windows: houd de Alt-toets ingedrukt en typ op het numerieke toetsenbord de bijbehorende code. De codes zijn: ä = Alt + 0228, Ä = Alt + 0196, ö = Alt + 0246, Ö = Alt + 0214, ü = Alt + 0252, Ü = Alt + 0220.
- Kopiëren via het speciale tekenmenu: typ Windowstoets + punt om het emoji- en speciale tekenmenu te openen. Zoek daar naar het gewenste teken.
De scharfe S: ß
De ß (ook wel Eszett of scharfes S) is uniek voor het Duits. Je vindt hem in woorden als Straße (straat) en Maßnahme (maatregel). Op een Duits toetsenbord zit de ß op de toets rechts van de nul, naast de backspace.
Op een Nederlands of Engels toetsenbord typ je de ß via Alt + 0223 (Windows) of via het speciale tekenmenu. Op een Mac houd je de S-toets ingedrukt; er verschijnt dan een keuzepopup met varianten, waaronder de ß.
Ontbreekt de ß op jouw toetsenbord en heb je geen Alt-toetsenbord? Dan is de officieel toegestane vervanging twee kleine s-jes: ss. Dat is in Duitsland gangbaar bij e-mailadressen en formulieren die geen speciale tekens ondersteunen.
Het @-teken en andere verborgen tekens typen
Op een Duits toetsenbord zit het @-teken niet op de 2-toets zoals in Nederland, maar op de Q-toets. Je typt het met AltGr + Q. Hetzelfde principe geldt voor andere tekens die je misschien nodig hebt:
| Teken | Toetscombinatie (QWERTZ) |
|---|---|
| @ | AltGr + Q |
| [ | AltGr + 8 |
| ] | AltGr + 9 |
| { | AltGr + 7 |
| } | AltGr + 0 |
| ~ | AltGr + + |
| | | AltGr + < |
AltGr is op de meeste toetsenborden de rechter Alt-toets. Op sommige laptops houd je in plaats daarvan Ctrl + Alt ingedrukt — het effect is hetzelfde.
Duits toetsenbord instellen in Windows 11
Wil je op je eigen pc de QWERTZ-layout gebruiken? Dat stel je als volgt in via Windows 11:
- Ga naar Instellingen (Windowstoets + I).
- Klik op Tijd en taal en daarna op Taal en regio.
- Klik onder Voorkeurstalen op Een taal toevoegen.
- Zoek naar Duits (Duitsland) en klik op Volgende en vervolgens op Installeren.
- Na de installatie verschijnt Duits in de lijst. Klik erop en kies Toetsenbordindeling om QWERTZ te selecteren.
- Schakel snel tussen QWERTZ en QWERTY met de toetscombinatie Win + spatiebalk.
Wil je alleen de toetsenbordindeling wisselen zonder de taal te veranderen? Gebruik dan Ctrl + Shift om te schakelen tussen geïnstalleerde indelingen.
Duits toetsenbord instellen op een Mac
- Open Systeemvoorkeuren (of Systeeminstellingen op macOS Ventura en later).
- Ga naar Toetsenbord en klik op het tabblad Invoerbronnen.
- Klik op het plusteken en zoek naar Duits.
- Selecteer Duits (QWERTZ) en voeg de indeling toe.
- Schakel in de menubalk bovenaan tussen invoerbronnen via het vlaggetje of met Ctrl + spatiebalk.
Op een Mac kun je ook zonder de QWERTZ-layout umlauten typen: houd een letter ingedrukt (bijvoorbeeld de a) en er verschijnt een keuzepopup met varianten: à, á, â, ä, enzovoort. Kies met een cijfertoets of muisklik de gewenste variant.
Duits toetsenbord op smartphone en tablet
Op een Android of iPhone voeg je het Duitse toetsenbord eenvoudig toe:
- iPhone/iPad: ga naar Instellingen → Algemeen → Toetsenbord → Toetsenborden → Voeg toetsenbord toe. Kies Duits. Schakel tijdens het typen via het wereldbolletje links van de spatiebalk.
- Android: ga naar Instellingen → Algemeen beheer → Taal en invoer → Schermtoetsenbord. Voeg Duits toe als taal. Schakel met het wereldbolletje of de taaltoets op het toetsenbord.
Op een smartphone hoef je voor umlauten niet de QWERTZ-layout in te stellen. Houd gewoon de bijbehorende letter ingedrukt: houd de a ingedrukt voor ä, de o voor ö, de u voor ü, en de s voor ß.
Typen zonder Duits toetsenbord: virtuele hulpmiddelen
Heb je incidenteel een Duits teken nodig en wil je niets installeren? Dan zijn er handige alternatieven:
- Virtueel toetsenbord op Windows: zoek in het startmenu naar Schermtoetsenbord en activeer het. Stel de toetsenbordtaal in op Duits om alle speciale tekens zichtbaar te maken.
- Google Documenten of Microsoft Word: beide programma’s hebben een Speciale tekens invoegen-optie in het menu. Zoek op de naam van het teken, zoals “umlaut” of “eszett”, en voeg het in.
- Kopiëren uit Wikipedia: zoek het gewenste woord op in de Duitse Wikipedia — de umlauten staan er al correct in. Kopieer en plak ze in je tekst.
Veelgemaakte fouten bij het gebruik van een Duits toetsenbord
- Y en Z verwisselen: de meest gemaakte fout bij QWERTZ-beginners. Je vingers zitten in het QWERTY-patroon. Oefening helpt, maar zet eventueel een sticker op de Y-toets als geheugensteuntje.
- AltGr vergeten voor @: op een Duits toetsenbord werkt Shift + 2 niet voor het @-teken. Gebruik altijd AltGr + Q.
- Alt-codes typen zonder numpad: Alt-codes werken alleen op het numerieke toetsenbord rechts. Op een laptop zonder numpad moet je eerst de Num Lock-modus activeren (Fn + NumLock) of een andere methode gebruiken.
- De ß vervangen door sz: schrijf ss als vervanging, niet sz. Strasse is fout; Straße of Strasse (met ss) zijn beide correct.
- Taalinstelling verwarring: de toetsenbordindeling en de taal van je besturingssysteem zijn twee aparte instellingen. Je kunt Windows in het Nederlands gebruiken met een QWERTZ-toetsenbordindeling.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen QWERTY en QWERTZ?
Het grootste verschil is dat Y en Z zijn verwisseld. Verder heeft het QWERTZ-toetsenbord eigen toetsen voor ä, ö, ü en ß, en staan sommige leestekens zoals @ en [ op andere plekken dan op QWERTY.
Hoe typ ik ä, ö en ü zonder Duits toetsenbord?
Op Windows gebruik je Alt + een numerieke code: ä is Alt + 0228, ö is Alt + 0246, ü is Alt + 0252. Op een Mac houd je de basisletter ingedrukt en kies je de umlaut uit de pop-up. Op een smartphone houd je de letter ook ingedrukt.
Hoe typ ik het @-teken op een Duits toetsenbord?
Met AltGr + Q. Op een Mac is dat Alt + L. Het @-teken staat niet op de 2-toets zoals bij QWERTY.
Kan ik op mijn laptop schakelen tussen QWERTY en QWERTZ?
Ja. In Windows 11 schakel je met Win + spatiebalk tussen geïnstalleerde toetsenbordindelingen. Op een Mac gebruik je Ctrl + spatiebalk of het vlaggetje in de menubalk.
Wat doe ik als ik geen numpad heb voor Alt-codes?
Gebruik dan het Windows-speciale tekenmenu (Windowstoets + punt), het schermtoetsenbord, of voeg eenvoudig de Duitse toetsenbordindeling toe aan Windows. Zo heb je altijd directe toegang tot ä, ö, ü en ß.
Is het QWERTZ-toetsenbord ook standaard in Zwitserland?
Ja, Zwitserland gebruikt ook QWERTZ, maar met een kleine afwijking: de ß ontbreekt op het Zwitserse toetsenbord, omdat het in het Zwitsers Duits altijd wordt vervangen door ss.
Waarom werkt mijn toetsenbord ineens als QWERTZ zonder dat ik iets heb gedaan?
Dat kan door een onbedoelde toetscombinatie komen. Druk op Win + spatiebalk om te schakelen naar de juiste indeling. Je kunt ook in de taakbalk rechtsonder op de taalindicator (NL of DE) klikken om de actieve indeling te zien en te wijzigen.