Automaat rijden is eenvoudiger dan rijden met een handgeschakelde auto: er is geen koppeling en je hoeft niet zelf te schakelen. De versnellingsbak regelt dat automatisch op basis van je rijsnelheid en het gaspedaal. Toch zijn er een aantal regels en gewoontes die je moet kennen voor je veilig en zuinig met een automaat de weg op gaat.
In Nederland rijden steeds meer mensen in een automaat. Elektrische auto’s hebben vrijwel altijd een automaat, en ook bij hybrides en nieuwere benzineauto’s is de automatische versnellingsbak steeds vaker standaard. Dit artikel legt alles uit: van de standen op de versnellingspook tot rijden in de file, op de helling en bij parkeren. Inclusief uitleg over rijbewijs code 78.
Laatst bijgewerkt: april 2026
De standen van de automatische versnellingsbak
Op de versnellingspook van een automaat staan letters. De meest voorkomende zijn P, R, N en D. Sommige auto’s hebben ook S, L of cijfers. Dit betekent elke stand:
| Stand | Naam | Gebruik |
|---|---|---|
| P | Park | Auto geparkeerd — vergrendelt de wielen |
| R | Reverse | Achteruitrijden |
| N | Neutraal | Motor draait, maar drijft de wielen niet aan |
| D | Drive | Normaal vooruitrijden — altijd gebruiken |
| S | Sport | Sportieve rijstijl — motor hoger toeren, sneller schakelen |
| L / 1 / 2 | Laag | Lage versnelling — nuttig op helling of bij zwaar trekken |
Belangrijk: schakel nooit van D rechtstreeks naar R terwijl de auto rijdt. Wacht altijd tot de auto volledig stilstaat voordat je van rijrichting wisselt. Dit voorkomt schade aan de versnellingsbak en is ook de veiligste manier van rijden.
Benodigdheden en voorbereiding
Voordat je voor de eerste keer in een automaat rijdt, controleer je het volgende:
- Je hebt een geldig rijbewijs B. Let op: heb je rijexamen gedaan in een automaat, dan staat code 78 op je rijbewijs en mag je niet in een handgeschakelde auto rijden.
- De bestuurdersstoel, spiegels en stuur zijn correct ingesteld.
- Je weet waar de rem, het gaspedaal en de handrem zitten. Bij een automaat is er geen koppelpedaal — de vloer links is leeg.
- Je hebt de handleiding van de auto bij de hand voor specifieke informatie over jouw model.
Automaat rijden: stap voor stap
- Ga in de auto zitten en doe de gordel om. Stel de stoel en spiegels in voordat je start.
- Houd de rem ingedrukt. Dit is verplicht voordat je de motor start of de stand wisselt bij de meeste moderne automaten.
- Start de motor. Zet de contactsleutel om of druk op de startknop — de pook moet in P staan.
- Zet de pook in D (Drive). Houd daarbij de rem ingedrukt. De auto begint bij de meeste automaten meteen licht te rijden zodra je de rem loslaat (dit heet creep of sluiprijden).
- Los de rem langzaam los en geef een beetje gas. De auto rijdt soepel weg. Je hoeft niet te koppelen of te schakelen.
- Rijden: Gebruik alleen het gaspedaal en rempedaal. Gebruik alleen je rechtervoet — zo vermijd je dat je per ongeluk tegelijk gas en rem indrukt.
- Stoppen: Druk de rem in tot de auto stilstaat. In de file kun je in D blijven met de voet op de rem. Bij langer stilstaan (parkeren) zet je de pook in P.
- Parkeren: Rijd naar de parkeerplaats, druk de rem volledig in, zet de pook in P en trek de handrem aan. Laat dan pas de rem los.
Rijden in de file
In de file blijf je in stand D met de voet op de rem. Je hoeft niet naar N te schakelen bij elk rood licht. Gebruik N alleen als je weet dat je meer dan een minuut stilstaat en je de auto volledig in rust wilt laten — maar zelfs dan is P meestal beter.
Let op het creep-effect: zodra je de rem loslaat, rijdt de auto licht weg. Dit is handig in de file om langzaam mee te schuiven, maar kan je onaangenaam verrassen als je de voet van de rem neemt terwijl je denkt te staan.
Rijden op een helling
Op een steile helling — omhoog of omlaag — kun je een lagere stand gebruiken. Schakel naar L, 1 of 2 (afhankelijk van je auto) om meer motorremwerking te krijgen. Dit is vooral bij het afdalen nuttig: de motor remt mee zodat je de remmen minder hoeft te gebruiken en oververhitting van de remmen voorkomt.
Bij het optrekken op een helling (bijv. bij een stoplicht): houd de voet op de rem, zet in D, en geef dan gas terwijl je de rem loslaat. De meeste moderne automaten hebben een heuvelhoudersysteem dat de auto een paar seconden vasthoudt zodat je niet terugrijdt.
Rijbewijs code 78: automaat of schakel
Als je rijexamen hebt gedaan in een automaat, staat code 78 op je rijbewijs. Dit betekent dat je wettelijk alleen in een automaat mag rijden. In een handgeschakelde auto rijden met code 78 is verboden en kan bij controle leiden tot een boete en ongeldigheid van je verzekering.
Wil je toch in een schakelauto rijden? Dan moet je een aanvullend praktijkexamen afleggen bij het CBR. Een nieuw theorie-examen hoef je niet te doen. Kijk op de website van het CBR voor de actuele procedure en kosten.
Andersom geldt: met een rijbewijs zonder code 78 mag je ook in een automaat rijden. Dat recht vervalt niet.
Tips voor zuinig rijden met een automaat
- Laat het gaspedaal iets opkomen bij je gewenste snelheid. De versnellingsbak schakelt dan naar een hogere versnelling en verbruikt minder brandstof.
- Anticipeer op verkeer. Rij vooruitdenkend zodat je minder hoeft te remmen en optrekken. Dat spaart zowel brandstof als remmen.
- Gebruik S-stand spaarzaam. De sportstand verhoogt het toerental en verbruikt meer brandstof. Gebruik hem alleen als je echt meer acceleratie nodig hebt.
- Gebruik N niet om te sparen bij afdalen. Moderne automaten verbruiken minder brandstof in D tijdens het afdalen (motorrem) dan in N (stationair toeren).
Veelgemaakte fouten bij automaat rijden
- Van D naar R schakelen zonder te stoppen: Dit beschadigt de versnellingsbak ernstig. Wacht altijd tot de auto volledig stilstaat.
- Linkervoet op de rem: Veel beginners willen de linkervoet ergens neerzetten. Maar bij een automaat gebruik je alleen de rechtervoet voor gas en rem. De linkervoet rust op de vloer.
- N gebruiken als parkeerstand: In N vergrendelt de versnellingsbak de wielen niet. De auto kan wegrollen. Altijd P gebruiken bij parkeren, aangevuld met de handrem.
- Pook niet in P bij stoppen op de helling: Als je uitstapt zonder P te zetten en alleen de handrem gebruikt, draagt de versnellingsbak bij een defecte handrem niets bij. Altijd P plus handrem.
- Rijden met voet licht op de rem: Onbewust lichte remdruk geeft slijtage aan remschijven en remblokken, en vertraagt de auto zonder dat je het merkt.
Veelgestelde vragen
Moet ik de koppeling loslaten bij een automaat?
Nee. Een automaat heeft geen koppelpedaal. Er zijn dus twee pedalen: gas (rechts) en rem (links van gas). De linkervoet gebruik je niet — die rust op de vloer of op de voetensteun links.
Mag ik met een automaat rijbewijs ook in een elektrische auto rijden?
Ja. Elektrische auto’s hebben een automatische transmissie en vallen onder dezelfde regels als gewone automaten. Heb je een volledig rijbewijs B zonder code 78, dan mag je sowieso in alle auto’s rijden, inclusief elektrisch en automaat.
Is een automaat duurder in onderhoud?
De automaat zelf vraagt minder onderhoud dan je misschien denkt — de meeste moderne automaten zijn onderhoudsvrij voor het leven of hebben intervallen van 80.000 tot 150.000 kilometer voor olieverversing. De remmen gaan bij een automaat soms iets sneller versleten omdat rijders soms onbewust lichte druk op het rempedaal houden.
Wat is het verschil tussen een klassieke automaat en een CVT?
Een klassieke automaat heeft een vast aantal versnellingen (meestal 6 tot 10). Een CVT (Continu Variabele Transmissie) heeft geen vaste stappen maar een continu varierende overbrengingsverhouding. CVT geeft een soepelere maar soms wat saaie rijervaring. Beide types vallen onder de noemer automaat voor rijbewijsdoeleinden.
Kan ik met een automaat van een heuvel wegrijden zonder terug te rollen?
De meeste moderne automaten hebben een heuvelhouder (hillholder of hill-start assist). Die houdt de remdruk automatisch vast gedurende 1-3 seconden na het loslaten van het rempedaal, zodat je tijd hebt om gas te geven. Raadpleeg de handleiding van jouw auto om te weten of deze functie aanwezig is.
Wat doe ik als de versnellingspook vastloopt en niet van P af komt?
De meeste automaten hebben een shift-lock: de pook kan alleen van P worden gehaald als de voet op de rem staat. Staat de voet op de rem maar lukt het toch niet? Dan is er vaak een noodontgrendeling (shift-lock release) — een klein gaatje naast of in de pook. Gebruik een dunne pen of tandenstoker om de vergrendeling te overbruggen. Raadpleeg de handleiding voor de exacte locatie.